Cách chữa trị bệnh hen phế quản ở trẻ em hiệu quả nhất

Hen phế quản là bệnh mãn tính đường hô hấp, bệnh không những gây mệt mỏi, khó chịu cho bé mà còn khiến bé biếng ăn, còi cọc chậm phát triển so với bạn bè cùng trang lứa. Vậy làm thế nào để chữa bệnh hen phế quản cho trẻ hiệu quả nhất. Tham khảo ngay bài viết dưới đây.

Cách điều trị hen phế quản trẻ em

Cách điều trị hen phế quản trẻ em

Hen phế quản (hen suyễn) ở trẻ là gì?

Hen phế quản hay còn gọi là hen suyễn là bệnh viêm đường thở mạn tính làm ống phế quản phù nề và tăng tiết chất nhầy gây nên những đợt khó thở, thở rít và ho tái diễn.

Trẻ bị hen phế quản sẽ có một vài triệu chứng khác với người lớn là đôi khi ho dữ dội là dấu hiệu duy nhất khi bé lên cơn hen, ngoài ra còn thêm hiện tượng thở nhanh.

>>Xem thêm: Dấu hiệu hen suyễn

Ở Việt Nam, tỷ lệ hen suyễn ở trẻ khá cao và có chiều hướng tăng dần. Theo công bố của Bộ Y tế tỉ lệ này năm 2000 là 8%, đến năm 2004 đã là 10%. Trẻ dưới 10 tuổi, 3 tuổi là đối tượng có tỉ lệ mắc bệnh cao hơn hẳn so với những độ tuổi khác.

Có nhiều cách phân loại hen suyễn ở trẻ: phân loại theo nguyên nhân, phân loại dựa theo tần suất cơn hen, phân loại theo mức độ nặng nhẹ… Trong đó:

Phân loại hen trẻ em theo nguyên nhân gồm

  • Hen phế quản (HPQ) không dị ứng
  • Hen phế quản do dị ứng từ việc phân loại này giúp bác sĩ đưa ra lời khuyên về chế độ chăm sóc trẻ hợp lý tránh tái phát cơn hen. Trẻ mắc hen do dị ứng dễ tránh các cơn hen hơn đối với trẻ mắc hen không do dị ứng nhờ việc tránh tuyệt đối các tác nhân dị ứng gây hen như khói bụi, thuốc lá, thức ăn (tôm, cua, cá, trứng, sữa …), thuốc.

Phân loại HPQ theo mức độ nặng nhẹ là phân loại quan trọng giúp bác sĩ đưa ra chỉ định thuốc phù hợp. Lưu lượng đỉnh (viết tắt là FEV) là lưu lượng khí thở ra khỏi phổi tối đa, ở phần đầu của thì thở ra nó phụ thuộc vào lực do cơ thở ra sản sinh và khẩu kính của đường thở nghĩa là phụ thuộc vào gắng sức, tiếp theo đó không phụ thuộc vào gắng sức nữa.

  • Nhẹ cách quãng: Triệu chứng: Diễn ra dưới 2 lần/tuần các cơn đột phát ngắn, giữa cơn trẻ vẫn bình thường. Triệu chứng về đêm thường dưới 2 lần/tháng. Lưu lượng đỉnh > 80%. Dao động lưu lượng đỉnh <20%.
  • Nhẹ dai dẳng: Triệu chứng diễn ra trên 2 lần/tuần. Các cơn hen cấp kịch phát có thể ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày của bé. Các triệu chứng về đêm diễn ra trên 2 lần/tháng. Lưu lượng đỉnh > 80%. Dao động 20-30%.
  • Trung bình dai dẳng: Triệu chứng xảy ra hàng ngày, trẻ phải sử dụng thuốc cắt cơn hàng ngày. Các cơn hen cấp ảnh hưởng rất nhiều đến sinh hoạt > 2 lần/tuần và kéo dài cả ngày. Triệu chứng về đêm nhiều hơn 1 lần/tuần. Lưu lượng đỉnh: 60-80%. Dao động lưu lượng đỉnh > 30%.
  • Nặng dai dẳng: Triệu chứng xảy ra liên tục. Trẻ bị giới hạn hoạt động hàng ngày. Các cơn hen kịch phát xảy ra thường xuyên về đêm. Lưu lượng đỉnh <60%. Dao động lưu lượng đỉnh >30%.

Khác với các bệnh viêm đường hô hấp khác, hen suyễn là tình trạng viêm mạn tính vô khuẩn. Có nghĩa là nguyên nhân gây ra viêm không phải do vi khuẩn hay vi rút vì thế bệnh hen không lây qua đường hô hấp.

Cho đến nay, hàng loạt các nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm xác định ảnh hưởng của yếu tố di truyền trong hen suyễn vẫn chưa có những bằng chứng rõ ràng nào để trả lời được câu hỏi: hen suyễn có di truyền hay không? Tuy nhiên, cũng rất nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, con của những người mắc hen suyễn thì tỷ lệ bị hen cao hơn rất nhiều so với những đứa trẻ khác.

Điều này được giải thích do những trẻ này sinh ra có khả năng bị cơ địa dị ứng, những đứa trẻ có cơ địa dị ứng khi tiếp xúc với những tác nhân gây dị ứng sẽ biểu hiện khác nhau, trong đó có biểu hiện bằng những cơn hen.

Biến chứng hen phế quản ở trẻ

  • Tràn khí màng phổi: Tràn khí màng phổi trong biến chứng của hen phế quản thường kèm theo tràn khí trung thất nên rất nguy hiểm với các triệu chứng khó thở, đau ngực dữ dội, tay chân tím tái, mạch nhanh. Đây cũng là bệnh gây nguy cơ tử vong hàng đầu trong các biến chứng của hen phế quản ở trẻ.
  • Suyễn bội nhiễm: Hay còn gọi là nhiễm khuẩn phổi – phế quản mà nguyên nhân là do các vi khuẩn, vi rút gây nên như khuẩn tụ cầu, phế cầu khuẩn,… Trẻ bị hen phế quản mạn tính do không điều trị tận gốc nguyên nhân gây bệnh rất dễ bị nhiễm khuẩn phổi – phế quản. Đặc biệt là khi thời tiết thay đổi đột ngột, không khí ẩm thấp thì càng tạo điều kiện cho bệnh tiến triển nặng thêm.
  • Biến chứng xẹp phổi: Xẹp phổi là biến chứng của hen phế quản hay gặp nhất ở trẻ em do chất nhầy tiết ra khi trẻ bị hen suyễn dễ tích tụ lại trong ống phế quản.
  • Tâm phế mạn: Tâm phế mạn tính là biến chứng của bệnh hen nặng và tỉ lệ phát bệnh cao ở lứa tuổi trung niên. Tuy nhiên ở trẻ em cũng có thể gặp tâm phế mạn nếu hen phế quản không được điều trị đúng cách.
  • Suy hô hấp mạn tính: cũng là biến chứng có thể gặp ở trẻ bị hen phế quản mạn. Trẻ bị suy hô hấp có các dấu hiệu thở nhanh và nông, cơn khó thở ngày càng tăng dần và tím tái môi, đầu chi. Suy hô hấp mạn tính có thể gây tử vong nếu trẻ không được cấp cứu kịp thời.
  • Khí phế thũng
  • Biến chứng do điều trị hen phế quản: Đây chính là hội chứng giả Cushing do điều trị hen phế quản bằng thuốc chống viêm corticoid. Hội chứng này chỉ gặp nếu điều trị cho trẻ bằng corticoid liều cao với các triệu chứng lâm sàng điển hình như tăng cân, béo mặt, mỡ vùng cổ và sau gáy,…

Cách điều trị hen phế quản ở trẻ em

Hen phế quản ở trẻ là bệnh mạn tính, tức là trẻ sẽ phải sống chung với căn bệnh cả đời vì thế về cách chữa trị hen sau đây sẽ giúp mẹ có cái nhìn trọn vẹn hơn để chăm sóc bé tốt hơn.

Mục tiêu điều trị hen phế quản ở trẻ em

Điều trị hen phế quản cho trẻ với mục tiêu:

  • Kiểm soát, giảm nhẹ triệu chứng
  • Ngăn ngừa cơn hen kịch phát
  • Giảm nhu cầu dung thuốc cắt cơn
  • Không còn nhập viện hoặc vào cấp cứu
  • Duy trì hoat động, kể cả thể lực hàng ngày
  • Duy trì chức năng phổi gần như bình thường
  • Phản ứng phụ của thuốc: tối thiểu

Trong điều trị và kiểm soát hen phế quản trẻ em cần thực hiện theo các nguyên tắc:

Dùng thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn- SABA (Short Acting Beta 2 Agonist) làm giãn phế quản cho tất cả các trẻ có triệu chứng hen.

  • Trẻ nhỏ, khởi đầu phòng bệnh bằng các thuốc Corticoids dạng phun hít- ICS (Inhaled Corticosteroid) liều thấp, montelukast (thuốc kháng Leucotrien).
  • Hầu hết trẻ nhỏ bị hen suyễn thể nhẹ, vì vậy dung SABA được khuyến cáo, không nên dung thuốc phòng hen kéo dài.

Các thuốc dùng điều trị và kiểm soát hen phế quản?

Để kiểm soát và điều trị hen phế quản ở trẻ hiệu quả cần dùng tới 3 loại thuốc:

Thuốc làm giảm triệu chứng

Thuốc giảm triệu chứng khó thở trong hen phế quản hay sử dụng nhất là thuốc giãn phế quản, bởi hen phế quản về bản chất chính là do sự co thắt phế quản quá mức gây bít tắc đường thở gây khó thở. Thường sử dụng dạng xịt tác dụng ngắn nên sẽ có hiệu quả nhanh chóng khi trẻ lên cơn hen cấp tính.

Có 3 nhóm thuốc có tác dụng giãn phế quản, bao gồm:

  • Các SABA (Short Acting Beta 2 Agonist): Trong đó 2 thuốc điển hình nhất là Salbutamol (Ventolin) hoặc Terbutaline (Bricanyl). Các thuốc này làm giãn cơ trơn phế quản bằng cách kích thích lên thụ thể beta 2 ở đường thở, hệ cơ xương và tim.
  • Ipratropium bromide: Ipratropium bromide là thuốc giãn phế quản kháng cholinergic tác dụng chậm hơn nhóm SABA (30- 60 phút). Thường được phối hợp với SABA thì có thể điều trị cơn hen cấp trung bình hoặc nặng.
  • Nhóm Xanthin: Thuốc thường được sử dụng nhiều nhất là Theophylline. Theophylline vừa làm giãn cơ trơn phế quản, vừa có tác dụng chống viêm trong đó tác dụng chống viêm có hiệu quả hơn. Nhóm Xanthin có nhiều tác dụng phụ hơn nhóm thuốc khác, ít tác dụng làm hồi phục chức năng phổi, làm giảm triệu chứng hen cả ban ngày lẫn ban đêm, giảm sử dụng các thuốc giãn phế quản khác.Thuốc sử dụng khi trẻ bị hen phế quản nặng.

Thuốc phòng bệnh

Thuốc phòng bệnh có 3 nhóm bao gồm các ICS, các LTRAs, và các Cromones:

  • ICS. Các thuốc thường thấy trong nhóm này là: Beclomethasone dipropionate- HFA, Budesonide, Fluticasone propionate, Ciclesonide, Mometesone, Triamcinolone
  • Leucotriene receptor antagonists (LTRAs) (thuốc kháng leucotriene). Thuốc điển hình nhất là Montelukast sodium (biệt dược Singuilair) viên 10 mg, 5 mg, 4 mg
  • Cromones: cromoglycate (biệt dược Lomudal) và nedocromil. Thuốc có tác dụng ức chế sự giải phóng của tế bào mast và các chất trung gian gây viêm như Omalizumab (Xolair)

Thuốc kiểm soát bệnh

Thuốc giãn phế quản tác dụng kéo dài- LABA (Long Acting Beta 2 Agonist):

  • Kiểm soát triệu chứng làm giãn phế quản 12 giờ
  • LABA chống co thắt phế quản thứ phát khi tiếp xúc với dị nguyên, chất kích thích không đặc hiệu hoặc hoạt động gắng sức
  • Thuốc thường được phối hợp với ICS
  • Thuốc có tác dụng làm tăng chức năng hô hấp, cải thiện triệu chứng, giảm cơn hen cấp tính so với dùng ICS đơn thuần
  • Các LABA hay sử dụng: Salmeterol, Eformoterol

Khi kiểm soát hen suyễn ở trẻ không tốt làm xuất hiện nhiều các cơn hen cấp. Khi đó bố mẹ nên tuân thủ các lưu ý sau:

  1. Nếu trẻ đang có cơn hen nặng, dùng oxygen và SABA ngay lập tức sau hỏi tiền sử và khám lâm sàng.
  2. SABA dùng đường khí dung hoặc qua MDI (Metered dose inhalers- Bình xịt định liều)
  3. Steroid dạng uống được sử dụng khi cơn hen ở mức độ trung bình hoặc nặng, dùng tới 5 ngày
  4. Adrenaline được chỉ định nếu triệu chứng hen là một biểu hiện của sốc phản vệ, tùy theo mức độ nặng của bệnh.

Xử trí cơn hen cấp tính ở trẻ

Biểu hiện cơn hen cấp tính ở trẻ nhỏ mẹ cần để ý:

  • Ho: ban đầu có thể là những cơn ho khan sau xuất tiết nhiều đờm dãi ho dai dẳng không

có giờ giấc nhất định.

  • Điển hình trong cơn hen phế quản ở trẻ là khó thở ra, thời gian thở ra kéo dài. Cơn hen phế quản cấp mức độ nhẹ khó thở chỉ xuất hiện khi gắng sức, khi ho, khi khóc, khi cười hay khi nuốt…Khi cơn hen ở trẻ nặng hơn thì biểu hiện khó thở thường xuyên dẫn đến tăng tần số thở, co kéo các cơ hô hấp.
  • Khò khè: trong đợt hen cấp trẻ có biểu hiện khò khè khi thở ra, tiếng khò khè có thể nghe được bằng tai thông thường nếu mẹ để ý. Đó chính là dấu hiệu cho thấy sự tắc nghẽn đường hô hấp dưới.
  • Tăng nhịp tim: tăng tần số thở và tăng nhịp tim là triệu chứng trong cơn hen cấp tính ở trẻ có thể gặp nhằm đáp ứng với tình trạng thiếu oxy máu của cơ thể. Khi tình trạng thiếu oxy trở nên trầm trọng, kéo dài sẽ gây giảm nhịp tim.

Phác đồ điều trị hen phế quản cấp ở bệnh viện

  • Điều trị cơn hen cấp mức độ nhẹ: Salbutamol 6 nhát (trẻ nhỏ hơn 6 tuổi) hoặc 12 nhát (trẻ> 6 tuổi). Khám lại sau mỗi 20 phút và nhắc lại nếu cần hoặc đánh giá thấy cơn hen ở mức độ trung bình hoặc nặng. Xem xét sử dụng Steroids đường toàn thân: Prednisolone 1 mg/kg tới 60 mg/1 ngày.
  • Điều trị cơn hen mức độ trung bình: Khởi phát, Salbutamol 6 nhát (trẻ nhỏ hơn 6 tuổi) hoặc 12 nhát (trẻ> 6 tuổi). Nếu liều khởi phát chưa đáp ứng, nhắc lại mỗi 20 phút cho tới 2 lần nữa, sau đó dùng thuốc mỗi 1-4 giờ. Giám sát bão hòa oxy. Cho thở oxy nếu cần. Dùng prednisolone đường uống 1mg/kg/ngày cho tới 3 ngày.
  • Điều trị cơn hen cấp nặng ở trẻ em: Nhập viện theo dõi tại đơn vị hồi sức. Sử dụng Salbutamol dạng khí dung.

Khi trẻ lên cơn hen phế quản cấp tính cha mẹ cần xử trí như sau:

  • Đưa trẻ đến những nơi thoáng mát
  • Giúp trẻ bình tĩnh, tập thở bình thường trở lại
  • Hít hơi nước ấm giúp đờm loãng ra, đường thở được lưu thông hơn
  • Với trường hợp cơn hen nhẹ cha mẹ có thể sử dụng thuốc giãn phế quản là thuốc cắt cơn hen phế quản tác dụng nhanh như: Ventolin, Atrovent, Bricanyl,…dạng xịt hoặc dạng khí dung. Liều và cách dùng cha mẹ cần tuyệt đối tuân thủ theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Với những trẻ có tiền sử lên cơn hen, bố mẹ cần chuẩn bị sẵn các loại thuốc xịt giúp cắt cơn nhanh tại nhà để dự phòng cơn hen cấp tính  ở trẻ.

Khi nào cần cần đưa trẻ hen phế quản cấp tính đi cấp cứu

  • Thuốc cắt cơn hen phế quản không có tác dụng hoặc tác dụng ngắn
  • Trẻ vẫn cảm thấy khó thở, phải ngồi dậy để thở, co kéo cơ hô hấp, cánh mũi phập phồng
  • Trẻ xuất hiện tím tái, tím môi, tím đầu chi, đây là dấu hiệu nguy kịch trong cơn hen cấp tính, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay lập tức.

Chăm sóc trẻ bị hen phế quản

Trẻ em bị hen phế quản được nhận biết qua các cơn ho hen thường xảy ra lúc về đêm hoặc sáng sớm nhưng không có nghĩa rằng những thời điểm khác trong ngày cơn hen không ập đến. Các bậc phụ huynh cần theo sát các bé để có những xử lý kịp thời khi cơn hen xảy ra.

Trẻ phải được khám định kỳ tại các cơ sở y tế và hạn chế tối đa việc để trẻ tiếp xúc với người lạ, người đến thăm nom, vì đây có thể là nguồn chứa các yếu tố nguy cơ. Ngoài ra, bố mẹ trẻ tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị cũng như những hướng dẫn của bác sỹ, không tự ý cho trẻ sử dụng thuốc khi chưa được sự đồng ý của thầy thuốc.

Bố mẹ cần xác định rõ các yếu tố nguy cơ này và cách ly trẻ tối đa với chúng: Thay đổi nhiệt độ môi trường nhất là khi trời chuyển lạnh, bụi mạt nhà, lông vật nuôi, thuốc (aspirin, beta- blockers), gắng sức, phấn hoa, khói thuốc lá, khói than tổ ong, cảm xúc mạnh, tiếp xúc với mùi lạ có nguồn gốc hóa chất.

Bổ sung các thực phẩm giàu dinh dưỡng, đủ các nhóm vitamin, khoáng chất trong khẩu phần ăn để tăng sức đề kháng cho trẻ, tránh các thức ăn mà trẻ bị dị ứng.

Trẻ cũng cần rèn luyện thể thao vừa sức, nên tham khảo ý kiến bác sĩ với những môn thể thao trẻ có thể tham gia.

Điểu trị hen phế quản cần kết hợp nhiều biện pháp dùng thuốc, chăm sóc bé rất cần thận để trẻ tuy phải sống chung với bệnh suốt đời nhưng sống lành mạnh, vui vẻ.

Dược sĩ Thu Hà

Sản phẩm Bảo Khí Nhi Plus được chiết xuất từ Húng Chanh Ấn Độ, Cỏ Xạ Hương, Tỳ Bà Diệp, Bách Bộ có thể giúp trẻ cải thiện sau 7-10 ngày sử dụng, tùy theo sự thích ứng của cơ thể bởi các công dụng:

  • Giảm đờm, ho, khò khè khó thở
  • Giảm tái phát và biến chứng của các bệnh lý hô hấp như viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi, viêm tiểu phế quản và hen suyễn
  • Tăng cường sức đề kháng đường hô hấp

*Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh

Tư vấn trực tuyến