Cuốn cẩm nang sức khỏe cho trẻ bị viêm phổi

 Dược sĩ Khánh Linh
 PGS.TS Đinh Ngọc Sỹ
Viêm phổi ở trẻ em là tình trạng trẻ bị nhiễm trùng đường hô hấp cấp nặng, gây tổn thương nhu mô phổi và nếu không được điều trị kịp thời sẽ gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm, suy hô hấp thậm chí là tử vong. Bài viết này sẽ như một cuốn cẩm nang sức khỏe với đầy đủ những thông tin cần thiết về bệnh viêm phổi để mẹ có thể: Giúp trẻ phòng ngừa bệnh nếu trẻ chưa hoặc có nguy cơ cao bị bệnh, hoặc điều trị bệnh hiệu quả nếu trẻ đã bị viêm phổi.

1. Viêm phổi ở trẻ nhỏ là gì?

Viêm phổi là một bệnh nhiễm trùng ở một hoặc cả hai phổi, nguyên nhân phổ biến gây ra viêm phổi ở trẻ em có thể do virus hoặc vi khuẩn.

Do nhiễm trùng, các phế nang nhỏ trong phổi bị sưng lên và sinh ra nhiều chất nhầy (chất lỏng dính). Chất nhầy làm tắc nghẽn những túi khí (phế nang) nhỏ li ti trong phổi làm giảm trao đổi khí, từ đó làm giảm lượng oxy đi vào cơ thể.

Viêm phổi thường xuất hiện sau một nhiễm trùng đường hô hấp khác, chẳng hạn như cảm lạnh. Đôi khi có thể có các biến chứng liên quan đến viêm phổi, nhưng những điều này không phổ biến, và bác sĩ sẽ theo dõi bé để biết những điều này.

2. Dấu hiệu và triệu chứng của viêm phổi ở trẻ em

Các dấu hiệu và triệu chứng của viêm phổi khác nhau tùy thuộc vào tuổi của bé và nguyên nhân khiến trẻ bị viêm phổi. 

Dấu hiệu trẻ bị viêm phổi

Dấu hiệu trẻ bị viêm phổi

Thông thường, bé sẽ có một hoặc nhiều các triệu chứng sau đây:

  • Sốt cao.
  • Thở nhanh và / hoặc khó thở, khò khè - hơi thở của con bạn sẽ trở nên khó khăn và bạn có thể thấy phần xương sườn hoặc da dưới cổ phập phồng mạnh hơn hoặc lỗ mũi bùng lên khi chúng thở.
  • Ho
  • Khó chịu hoặc mệt mỏi hơn bình thường
  • Đau ngực, đặc biệt là khi ho
  • Đờm (có thể có hoặc không)

Ngoài ra, bé có thể sẽ gặp những triệu chứng chưa được nhắc ở trên. Nếu có mẹ có thắc mắc nào về những dấu hiệu của viêm phổi thì lời khuyên từ bác sĩ sẽ là điều cần thiết.

3. Phân loại viêm phổi ở trẻ em

Có rất nhiều cách phân loại viêm phổi ở trẻ liên quan đến điều trị bệnh viêm phổi trẻ em:

3.1. Phân loại theo giải phẫu

Bệnh viêm phổi kẽ ở trẻ em:

  • Viêm phổi kẽ là chỉ những bệnh viêm phổi có tổn thương ở khoảng kẽ ở phổi (vách phổi, tổ chức kẽ liên phế nang, mạch máu)
  • Nó là hiện tượng xáo trộn sự trao đổi khí làm hạn chế chức năng của phổi và xuất hiện các thâm nhiễm lan tỏa trong phổi.
  • Điều này được thể hiện rõ khi bé chụp X- quang. Việc chẩn đoán bệnh viêm phổi kẽ ở trẻ em không dễ và khi được chẩn đoán bệnh thì vấn đề điều trị cũng không dễ dàng.

Bệnh viêm phổi thùy:

  • Viêm phổi thùy là bệnh gây tổn thương tổ chức phổi như phế nang, mô liên kết kẽ và tiểu phế quản tận cùng.
  • Viêm phổi thùy có thể xảy ra ở cả một thùy phổi hay nhiều thùy, hoặc có khi cả hai bên phổi, thường gặp nhất là thùy dưới phổi phải.

Bệnh viêm phổi có biến chứng - Viêm phổi mủ màng: 

  • Bệnh có thể được gọi bằng những cái tên như: viêm phổi mủ màng phổi, viêm phổi màng phổi, viêm phổi có mủ.
  • Viêm phổi mủ màng phổi thường xuất hiện là biến chứng sau viêm phổi, nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, mủ trong khoang màng phổi sẽ tạo thành các khoang vách, để lại hậu quả lâu dài, ảnh hưởng đến khả năng giãn nở của phổi và chức năng hô hấp của trẻ.
  • Từ các ổ nhiễm khuẩn ban đầu khu trú ở da, niêm mạc và đường hô hấp trên, thường lây lan đến phổi qua đường máu hoặc phế quản gây ra bệnh viêm phổi màng phổi. 

3.2. Phân loại theo bệnh cảnh lâm sàng

Viêm phổi do Virus: Virus hợp bào hô hấp (RSV), Parainfluenza, ifnluenza, Adenovirus

Viêm phổi điển hình: Phổ biến là phế cầu khuẩn Streptococcus Pneumonia, tụ cầu phổi,  Heamophilus influenza…thường gặp vào mùa đông xuân ở những trẻ 13-18 tháng tuổi.

trẻ bị viêm phổi do vi khuẩn phế cầu

Viêm phổi do phế cầu rất thường gặp ở trẻ nhỏ

Viêm phổi không điển hình: Mycoplasma pneumonia, Chlamydophila pneumonia, Legionella pneumonia.

  • Ở trẻ em và thanh niên, tác nhân gây bệnh viêm phổi không điển hình hay gặp là Chlamydophila pneumonia.
  • Những trẻ viêm phổi không điển hình thường không xác định được vi khuẩn gây bệnh chính xác và thường có những dấu hiệu triệu chứng mức độ nhẹ nhưng dai dẳng, sinh hoạt vui chơi bình thường nên khó phân biệt viêm phổi và trường hợp nhẹ không cần nhập viện điều trị.

Viêm phổi không do vi sinh vật: bao gồm viêm phổi hít, viêm phổi sặc.

  • Đây là một dạng nhiễm trùng phổi xảy ra do một lượng lớn vật chất từ dạ dày hoặc miệng đi vào hai bên phổi. Viêm phổi hít, viêm phổi sặc chỉ là một dạng ít gặp của viêm phổi ở trẻ em.
  • Tùy vào từng nguyên nhân viêm phổi hít, viêm phổi sặc ở trẻ mà có cách điều trị và phòng tránh khác nhau.

3.3. Phân loại theo hoàn cảnh mắc bệnh

Viêm phổi cộng đồng: Viêm phổi cộng đồng, hay còn gọi là viêm phổi mắc phải cộng đồng, viêm phổi tập trung là nhiễm khuẩn cấp tính (dưới 14 ngày) bao gồm các nhiễm khuẩn phổi xảy ra ngoài bệnh viện. Viêm phổi cộng đồng ở trẻ em là bệnh lý phổ biến, nguy hiểm có tỷ lệ mắc và tử vong cao, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.

Viêm phổi bệnh viện: là một dạng nhiễm khuẩn có liên quan đến chăm sóc y tế, thường gặp nhất tại khoa hồi sức tích cực xuất hiện sau khi nhập viện ít nhất 2 ngày, không ở trong giai đoạn ủ bệnh hoặc mắc bệnh vào thời điểm nhập viện. Khi bé bị viêm phổi bệnh viện kèm theo các bệnh đang mắc sẽ là tình trạng vô cùng nguy hiểm cho trẻ. 

3.4. Phân loại theo tình trạng bệnh của trẻ 

Ngoài các cách phân loại trên, theo mức độ bệnh tật có thể chia thành viêm phổi nặng và viêm phổi nhẹ. 

Phân biệt trẻ em bị viêm phổi nặng và rất nặng thường có ho, khó thở và ít nhất một trong các triệu chứng co rút hõm ức hoặc co rút lồng ngực, thở nhanh, thở rít khi nằm yên. Khi chưa có những biểu hiện này thì trường hợp bé mới bị viêm phổi nhẹ.

Viêm phổi ở trẻ em dưới 1 tuổi thường chuyển biến rất nhanh gây ra các biến chứng nguy hiểm. Viêm phổi nặng ở trẻ cần nhập viện và chăm sóc y tế đặc biệt, bởi vì nó có thể ảnh hưởng đến khả năng hô hấp của trẻ.

3.5. Phân loại theo diễn biến của bệnh

Viêm phổi cấp tính: Viêm phổi cấp là tình trạng nhiễm đường hô hấp cấp nặng, các phế nang trong phổi chứa nhiều dịch nhầy hoặc mủ chính là các ổ viêm do các tác nhân gây viêm như virus, vi khuẩn sinh sôi nảy nở tạo ra. Từ đó gây tổn thương nhu mô phổi dẫn đến rối loạn trao đổi khí do dòng máu không tiếp xúc được với khí oxy. Triệu chứng bệnh diễn ra rầm rộ, ho nhiều, sốt cao, khó thở.

Viêm phổi mãn tính: là tình trạng viêm phổi tái phát và hay kéo dài ở trẻ nhỏ. Trẻ mới sinh bị viêm phổi mạn tính còn gọi là loạn sản phổi phế quản, trong đó biểu mô các phế quản nhỏ bị hoại tử và sừng hóa, hậu quả dẫn đến gây xơ hóa phổi. Nguyên nhân của bệnh phổi mãn tính ở trẻ sơ sinh đó là việc thông khí áp lực cao trong khi cấu trúc và chức năng phổi chưa trưởng thành.

4. Khám, chẩn đoán viêm phổi ở trẻ em

Bạn nên gặp bác sĩ nếu bạn thấy những dấu hiệu viêm phổi bất thường ở trẻ.

Để chuẩn đoán xác định viêm phổi, cũng như phân biệt với các bệnh đường hô hấp khác thì xét nghiệm máu và chụp x –quang là 2 xét nghiệm cần thiết.

  • Xét nghiệm máu: cho bác sĩ biết bạch cầu trong máu tăng, và số lượng tăng cũng phản ánh được mức độ nặng nhẹ của viêm phổi
  • X – quang: là căn cứ quan trọng để các bác sĩ có thể đưa ra kết luận. Bởi vì hình ảnh x – quang trong viêm phổi có những đặc điểm điển hình

5. Điều trị viêm phổi

Điều trị cần kết hợp cả nguyên nhân và triệu chứng và phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân gây bệnh của trẻ. Cùng đi tìm câu trả lời viêm phổi cần điều trị bao lâu và như thế nào để giải tỏa "gánh nặng" trong mẹ nhé!

5.1. Viêm phổi do vi khuẩn

Nếu viêm phổi của con bạn là do vi khuẩn, chúng sẽ được kê đơn thuốc kháng sinh. 

  • Trong trường hợp viêm phổi do vi khuẩn nhẹ, thuốc này có thể uống tại nhà.
  •  Trẻ bị viêm phổi do vi khuẩn thường cải thiện trong vòng 48 giờ sau khi bắt đầu dùng kháng sinh.

Điều rất quan trọng là phải cho trẻ dùng thuốc kháng sinh theo đủ thời gian quy định của bác sĩ, ngay cả khi con bạn có vẻ tốt hơn nhiều. 

Điều trị với kháng sinh thường sẽ tiếp tục trong bảy đến 10 ngày. 

Con bạn có thể tiếp tục ho đến ba tuần sau khi điều trị, nhưng điều này không có gì đáng lo ngại nếu các triệu chứng này trở nên tốt hơn.

Tuy nhiên, nếu diễn biến của bệnh trở nên tồi tệ hơn, trẻ có thể được nhập viện để dùng kháng sinh được tiêm trực tiếp vào tĩnh mạch thông qua nhỏ giọt (tiêm tĩnh mạch hoặc điều trị IV). 

Một số trẻ cũng có thể cần oxy hoặc thêm chất lỏng.

5.2. Viêm phổi do vi rút

Viêm phổi do virus thường không nghiêm trọng như viêm phổi do vi khuẩn. 

Tuy nhiên, quá trình phục hồi có thể chậm hơn và mất tới bốn tuần. 

Thuốc kháng sinh không có tác dụng chống lại virus và không được dùng cho viêm phổi do virus.

Ngoài kháng sinh - thuốc điều trị nguyên nhân thì trong danh sách các thuốc điều trị viêm phổi trẻ em, còn là thuốc làm giảm các triệu chứng.

6. Chăm sóc trẻ bị viêm phổi tại nhà

Khi các triệu chứng vẫn còn nhẹ, bạn thường có thể chăm sóc trẻ bị viêm phổi tại nhà.

  • Con bạn sẽ cần nghỉ ngơi nhiều.
  • Điều quan trọng là cần cung cấp đủ nước cho trẻ để ngăn ngừa mất nước. Cho bé uống một ngụm nước nhỏ, và cho bé bú sữa mẹ hoặc sữa công thức thường xuyên hơn.
  • Thực đơn của bé trong thời gian bị viêm phổi là điều mẹ nên chú ý. Nếu còn chưa biết bé bị viêm phổi nên năn gì, kiêng gì thì bài viết “Trẻ bị viêm phổi nên ăn gì và kiêng gì để nhanh khỏi bệnh” sẽ gợi ý cho mẹ nhé!
  • Làm theo hướng dẫn của bác sĩ để cho thuốc kháng sinh, nếu chúng đã được kê đơn.
  • Có thể thoải mái hơn khi trẻ lớn hơn ngủ trên một vài chiếc gối.
  • Nếu con bạn bị đau ngực hoặc sốt và cảm thấy quá mệt mỏi, chúng có thể cần sử dụng một số thuốc giảm đau, chẳng hạn như paracetamol hoặc ibuprofen. Không dùng ibuprofen cho trẻ dưới ba tháng tuổi hoặc trẻ bị mất nước. Không bao giờ cho trẻ em uống aspirin. 
  • Đừng lạm dụng thuốc ho. Thuốc giảm ho không giúp “loại bỏ” viêm phổi ở trẻ
  • Không cho phép bất cứ ai hút thuốc trong nhà hoặc xung quanh con bạn.
  • Đưa trẻ tái khám theo chỉ định của bác sĩ.

Hiểu về viêm phổi là bước khởi đầu tốt nhất để bạn có thể giúp đứa trẻ của mình chiến đấu chống lại nó. Tuy nhiên, với những thông tin trên đây có lẽ mới đủ cho một cái nhìn tổng quát về bệnh.

Do đó, bạn nên tìm hiểu căn kẽ, chi tiết hơn về căn bệnh nguy hiểm này với những gì mà bạn còn đang thắc mắc qua các bài xem thêm mà tôi đã giới thiệu. Nó sẽ mở toang cách cứa với nhiều điều hữu ích hơn về viêm phổi ở trẻ mà bạn nên biết đâý.

Chúc cho bé yêu của bạn và bạn luôn thật khỏe mạnh nhé!

Gửi câu hỏi hoặc đặt hàng tại đây

Tư vấn trực tuyến

Kinh nghiệm của mẹ