Bệnh viêm phổi ở trẻ em và cách điều trị

Viêm phổi ở trẻ tiến triển nhanh, gây nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí có thể ảnh hưởng tới cả tính mạng của trẻ. Vì thế, ba mẹ không nên tự điều trị viêm phổi cho con ở nhà mà nên cho con tới các cơ sở y tế gần nhất và uy tín để khám chữa kịp thời. Mời bạn đọc bài viết sau để biết nguyên tắc điều trị và cách phòng ngừa, giảm tái phát viêm phổi cho con.

Phát hiện sớm và điều trị viêm phổi cho bé

Bố mẹ cần phát hiện và điều trị sớm viêm phổi cho bé để hạn chế biến chứng

Viêm phổi ở trẻ nhỏ là gì?

Viêm phổi là tình trạng viêm lan tỏa các tổ chức phổi (phế nang, mô kẽ và phế quản), có thể là một hoặc hai bên phổi.

Bệnh viêm phổi ở trẻ nhỏ là một bệnh về đường hô hấp dưới, rất thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là thời điểm giao mùa. Theo một thống kê của Tổ chức y tế thế giới WHO và Quỹ nhi đồng liên hợp quốc UNICEF, viêm phổi là nguyên nhân gây ra tử vong cho hơn 15% trẻ em (năm 2015). 

Trẻ sơ sinh là đối tượng dễ mắc viêm phổi nhất do hệ miễn dịch còn non yếu dễ bị tác động bởi các yếu tố môi trường.

Phân loại viêm phổi ở trẻ em

Có rất nhiều cách phân loại viêm phổi ở trẻ liên quan đến điều trị bệnh:

Phân loại theo giải phẫu

  • Bệnh viêm phổi kẽ ở trẻ em: Viêm phổi kẽ là chỉ những bệnh viêm phổi có tổn thương ở khoảng kẽ ở phổi. Nó là hiện tượng xáo trộn sự trao đổi khí làm hạn chế chức năng của phổi và xuất hiện các thâm nhiễm lan tỏa trong phổi. Điều này được thể hiện rõ khi bé chụp X- quang. Việc chẩn đoán bệnh viêm phổi kẽ ở trẻ em không dễ và khi được chẩn đoán bệnh thì vấn đề điều trị cũng không dễ dàng.
  • Bệnh viêm phổi thùy: Bệnh cảnh lâm sàng gây tổn thương tổ chức phổi như phế nang, mô liên kết kẽ và tiểu phế quản tận cùng. Viêm phổi thùy có thể xảy ra ở cả một thùy phổi hay nhiều thùy, hoặc có khi cả hai bên phổi, thường gặp nhất là thùy dưới phổi phải.
  • Bệnh viêm phổi có biến chứng (Viêm mủ màng phổi): Bệnh có thể được gọi bằng những cái tên như: viêm phổi mủ màng phổi, viêm phổi màng phổi, viêm phổi có mủ. Viêm phổi mủ màng phổi thường xuất hiện là biến chứng sau viêm phổi, nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, mủ trong khoang màng phổi sẽ tạo thành các khoang vách, để lại hậu quả lâu dài, ảnh hưởng đến khả năng giãn nở của phổi và chức năng hô hấp của trẻ. Từ các ổ nhiễm khuẩn ban đầu khu trú ở da, niêm mạc và đường hô hấp trên, thường lây lan đến phổi qua đường máu hoặc phế quản gây ra bệnh viêm phổi màng phổi. Bệnh rất dễ lây thành dịch, nhất là ở trẻ sơ sinh và trẻ bú mẹ.

Phân loại theo bệnh cảnh lâm sàng

  • Viêm phổi do Virus: Virus hợp bào hô hấp (RSV), Parainfluenza, ifnluenza, Adenovirus
  • Viêm phổi điển hình: Phổ biến là phế cầu khuẩn Streptococcus Pneumonia, tụ cầu phổi,  Heamophilus influenza…thường gặp vào mùa đông xuân ở những trẻ 13-18 tháng tuổi.

trẻ bị viêm phổi do vi khuẩn phế cầu

Viêm phổi do phế cầu rất thường gặp ở trẻ nhỏ

  • Viêm phổi không điển hình: Mycoplasma pneumonia, Chlamydophila pneumonia, Legionella pneumonia. Ở trẻ em và thanh niên, tác nhân gây bệnh viêm phổi không điển hình hay gặp là Chlamydophila pneumonia. Những trẻ viêm phổi không điển hình thường không xác định được vi khuẩn gây bệnh chính xác và thường có những dấu hiệu triệu chứng mức độ nhẹ nhưng dai dẳng, sinh hoạt vui chơi bình thường nên khó xác định là viêm phổi và trường hợp nhẹ không cần nhập viện điều trị.
  • Viêm phổi không do vi sinh vật: bao gồm viêm phổi hít, viêm phổi sặc. Đây là một dạng nhiễm trùng phổi xảy ra do một lượng lớn vật chất từ dạ dày hoặc miệng đi vào hai bên phổi. Viêm phổi hít, viêm phổi sặc chỉ là một dạng ít gặp của viêm phổi ở trẻ em. Tùy vào từng nguyên nhân viêm phổi hít, viêm phổi sặc ở trẻ mà có cách điều trị và phòng tránh khác nhau.

Phân loại theo hoàn cảnh mắc bệnh

  • Viêm phổi cộng đồng: Viêm phổi cộng đồng, hay còn gọi là viêm phổi mắc phải cộng đồng, viêm phổi tập trung là nhiễm khuẩn cấp tính (dưới 14 ngày) bao gồm các nhiễm khuẩn phổi xảy ra ngoài bệnh viện. Viêm phổi cộng đồng ở trẻ em là bệnh lý phổ biến, nguy hiểm có tỷ lệ mắc và tử vong cao, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.
  • Viêm phổi bệnh viện: là một dạng nhiễm khuẩn có liên quan đến chăm sóc y tế, thường gặp nhất tại khoa hồi sức tích cực xuất hiện sau khi nhập viện ít nhất 2 ngày, không ở trong giai đoạn ủ bệnh hoặc mắc bệnh vào thời điểm nhập viện. Khi bé bị viêm phổi bệnh viện kèm theo các bệnh đang mắc sẽ là tình trạng vô cùng nguy hiểm cho trẻ. Những vi khuẩn này thường đa kháng thuốc nên gây khó khăn trong điều trị, điển hình như Pseudomonas aeruginosa, Acinetobacter spp, Klebsiella spp, Enterobacter spp, E coli, Providencia spp, Staphylococcus aureus và Streptococcus pneumonia…Tuy nhiên, đối với viêm phổi bệnh viện xuất hiện sớm (dưới 4 ngày) thường do tác nhân gây viêm phổi liên quan đến thở máy, vi sinh vật ít kháng kháng sinh, điển hình là các Enterobacteriaceae spp, methicillin-susceptible Staphylococcus aureus (MRSA) và Haemophilus influenza…

Phân loại theo tình trạng bệnh của trẻ

  • Viêm phổi nặng:
  • Viêm phổi nhẹ:

Phân biệt trẻ em bị viêm phổi nặng vàrất nặng thường có ho, khó thở và ít nhất một trong các triệu chứng co rút hõm ức hoặc co rút lồng ngực, thở nhanh, thở rít khi nằm yên. Khi chưa có những biểu hiện này thì trường hợp bé mới bị viêm phổi nhẹ. Viêm phổi ở trẻ em dưới 1 tuổi thường chuyển biến rất nhanh gây ra các biến chứng nguy hiểm. Viêm phổi nặng ở trẻ cần nhập viện và chăm sóc y tế đặc biệt. Với trẻ viêm phổi nhẹ có thể điều trị và theo dõi ở nhà.

Phân loại theo diễn biến của bệnh viêm phổi ở trẻ

  • Viêm phổi cấp tính: là tình trạng nhiễm đường hô hấp cấp nặng, các phế nang trong phổi chứa nhiều dịch nhầy hoặc mủ chính là các ổ viêm do các tác nhân gây viêm như virus, vi khuẩn sinh sôi nảy nở tạo ra. Từ đó gây tổn thương nhu mô phổi dẫn đến rối loạn trao đổi khí do dòng máu không tiếp xúc được với khí oxy. Triệu chứng bệnh diễn ra rầm rộ, ho nhiều, sốt cao, khó thở.
  • Viêm phổi mãn tính: là tình trạng viêm phổi kéo dài và hay tái phát ở trẻ nhỏ. Trẻ mới sinh bị viêm phổi mạn tính còn gọi là loạn sản phổi phế quản, trong đó biểu mô các phế quản nhỏ bị hoại tử và sừng hóa, hậu quả dẫn đến gây xơ hóa phổi. Nguyên nhân của bệnh phổi mãn tính ở trẻ sơ sinh đó là việc thông khí áp lực cao trong khi cấu trúc và chức năng phổi chưa trưởng thành.

Tất cả các loại viêm phổi ở trẻ đều có khả năng lây nhiễm qua đường hô hấp. Viêm phổi ở trẻ được đánh giá là bệnh lý thường gặp và nguy hiểm ở trẻ nhỏ đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi.

Điều trị viêm phổi ở trẻ em như thế nào?

Bé bị viêm phổi phải làm sao để trẻ nhanh khỏi bệnh? Mẹ cần tuần theo nguyên tắc sử dụng thuốc hợp lý trong điều trị viêm phổi bên cạnh một kế hoạch chăm sóc toàn diện.

Điều trị nguyên nhân gây bệnh viêm phổi

Thông thường trong điều trị viêm phổi ở trẻ em, ban đầu các bác sĩ sẽ kê kháng sinh theo kinh nghiệm. Sau đó, khi đã xác định được nguyên nhân gây bệnh thông qua các phương pháp vi sinh vật thì sẽ sử dụng loại kháng sinh có tác dụng hiệu quả, đặc trị với vi khuẩn đó.

Việc điều trị viêm phổi cho trẻ bằng kháng sinh cần hết sức thận trọng nhất là trẻ sơ sinh

Phần lớn trẻ em bị viêm phổi sẽ có đáp ứng với điều trị sau khoảng 2-3 ngày. Còn những trường hợp không đáp ứng với liệu pháp kháng sinh ban đầu có thể do:

  • Tình trạng bệnh tiến triển nặng nhanh: các biểu hiện như suy hô hấp, tím tái, không ăn uống được gì, trẻ sơ sinh thì bỏ bú, sốc,...
  • Trẻ không được sử dụng thuốc đúng cách: dùng thuốc không đúng liều lượng, cách sử dụng, thời gian,..
  • Trẻ gặp vấn đề về hấp thu thuốc: Do thuốc được hấp thu kém, gây nồng độ thuốc trong máu không đủ để gây tác dụng dược lý đối với vi khuẩn.
  • Tình trạng kháng thuốc kháng sinh: khiến thuốc không thể tiêu diệt được loại vi khuẩn gây bệnh này nữa.
  • Chẩn đoán sai: Bác sĩ có thể sẽ gặp nhầm lẫn trong chẩn đoán bệnh, khiến kê đúng thuốc của bệnh nhưng lại không có tác động đối với tình trạng bệnh hiện tại của trẻ.

Những trẻ này sẽ cần phải được xem xét khám lại một cách cẩn thận, làm lại các xét nghiệm để chẩn đoán được chính xác và điều trị bệnh được hiệu quả.

Về các loại thuốc kháng sinh điều trị viêm phổi cho trẻ, nguyên tắc, cách sử dụng chi tiết, mời các bạn tham khảo trong bài viết: Kháng sinh điều trị viêm phổi

Điều trị hỗ trợ cho trẻ em viêm phổi

Điều trị viêm phổi ở trẻ em do vi khuẩn, trước hết cần sử dụng kháng sinh hợp lý, tiếp đó là các phương pháp điều trị hỗ trợ khác dưới đây:

Hỗ trợ chức năng hô hấp cho trẻ em bị viêm phổi

dấu hiệu trẻ bị viêm phổi thở khò khè

Trẻ bị viêm phổi thở khò khè

  • Thuốc giãn phế quản giúp mở rộng đường thở do làm giãn cơ trơn phế quản. Từ đó làm giảm triệu chứng khó thở ở trẻ.
  • Có thể dùng thuốc long đờm, giúp làm loãng chất nhầy kẹt lại trong phổi. Nhờ đó, trẻ có thể loại bỏ đờm được dễ dàng hơn, trả lại phần nào đó sự thông thoáng cho đường thở.
  • Với trường hợp viêm phổi nặng trẻ cần nhập viện để thở máy, khí rung.
  • Ngoài ra, mẹ cũng có thể tham khảo một số mẹo chăm sóc trẻ bị viêm phổi tại nhà, giúp trẻ dễ thở hơn.

Chống rối loạn thân nhiệt ở trẻ bị viêm phổi

  • Hạ sốt: Khi kẹp nhiệt độ ở nách của trẻ và thấy trẻ bị sốt trên 38.5oC thì cần cho trẻ hạ sốt bằng cách uống paracetamol hoặc thuốc vào hậu môn trẻ. Song song với đó, khi chăm sóc trẻ bị viêm phổi và sốt mẹ nên cho trẻ uống nhiều nước hoa quả hoặc oresol để bù nước và điện giải.
  • Chống trẻ hạ nhiệt độ cơ thể: Một số trẻ bị viêm phổi không sốt mà lại bị thân nhiệt. Khi nhiệt độ ở nách của trẻ nhỏ hơn 36oC thì trẻ cần được nằm ở phòng kín gió, được ủ ấm và ăn đầy đủ để tránh hạ đường huyết.

Giảm ho cho trẻ viêm phổi

  • Ban ngày: Tốt nhất không nên cho trẻ sử dụng các loại thuốc có tác dụng ức chế cơn ho, trừ khi trẻ rất mệt mỏi. Vì ho sẽ giúp loại bỏ đờm ra ngoài.
  • Ban đêm: Do ho nhiều sẽ gây ảnh hướng đến giấc ngủ của trẻ nên nếu trẻ ho quá nhiều thì bạn có thể sử dụng thuốc ức chế cơn ho cùng với thuốc long đờm cho trẻ.

Cân bằng nước và điện giải, dinh dưỡng cho trẻ bị viêm phổi

  • Trẻ bị viêm phổi thường bị sốt, thở nhanh, nôn mửa hoặc tiêu chảy. Đây đều là những yếu tố góp phần làm tăng nhu cầu nước của trẻ bị viêm phổi. Thêm vào đó, mệt mỏi, ăn uống không ngon miệng khi bị ốm khiến trẻ dễ bị mất nước và thiếu dinh dưỡng, làm cho tình trạng bệnh càng chuyển biến nặng, chậm hồi phục hơn.
  • Do đó, bạn nên cho trẻ uống dung dịch oresol để bù nước cho trẻ. Ngoài ra, bạn cũng cần trả lời được câu hỏi trẻ bị viêm phổi nên ăn gì, kiêng gì để trẻ có được sự cân bằng dinh dưỡng trong những ngày ốm bệnh.
  • Nếu trẻ không ăn được thì cần được cho ăn qua sond dạ dày. Còn bị rối loạn nước và điện giải mà không uống được và nôn nhiều thì cần bù nước - điện giải qua đường tĩnh mạch.

Điều trị biến chứng viêm phổi nếu có

Với tình trạng bệnh nặng và nguy cơ cao gặp phải các biến chứng viêm phổi, trẻ sẽ được theo dõi, đánh giá liên tục (y tá theo dõi sau mỗi 3h và bác sĩ đánh giá 2 lần/ngày). Sau 2 ngày, trẻ tiến triển thuận lợi khi có các biểu hiện: thở chậm hơn, giảm sốt, ăn uống tốt hơn,..Ngươc lại thì cần đi tìm nguyên nhân, biến chứng và điều trị.

Bài viết trên đây là những điều tổng quan nhất về bệnh viêm phế quản ở trẻ và cách điều trị hiệu quả nhất. Hy vọng những thông tin bổ ích này sẽ giúp mẹ chăm sóc trẻ đúng cách, nhanh hồi phục.

Dược sĩ Thu Hà

Sản phẩm Bảo Khí Nhi Plus được chiết xuất từ Húng Chanh Ấn Độ, Cỏ Xạ Hương, Tỳ Bà Diệp, Bách Bộ có thể giúp trẻ cải thiện sau 7-10 ngày sử dụng, tùy theo sự thích ứng của cơ thể bởi các công dụng:

  • Giảm đờm, ho, khò khè khó thở
  • Giảm tái phát và biến chứng của các bệnh lý hô hấp như viêm họng, viêm phế quản, viêm phổi, viêm tiểu phế quản và hen suyễn
  • Tăng cường sức đề kháng đường hô hấp

*Thực phẩm này không phải là thuốc, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh

Tư vấn trực tuyến

Đăng ký ngay để nhận tư vấn miễn phí từ chuyên gia!

Tin liên quan